وَلَمَّا جَآءَهُمۡ كِتَٰبٞ مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِ مُصَدِّقٞ لِّمَا مَعَهُمۡ وَكَانُواْ مِن قَبۡلُ يَسۡتَفۡتِحُونَ عَلَى ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فَلَمَّا جَآءَهُم مَّا عَرَفُواْ كَفَرُواْ بِهِۦۚ فَلَعۡنَةُ ٱللَّهِ عَلَى ٱلۡكَٰفِرِينَ

و هنگامي كه كتابي [قرآن مجيد] از طرف الله براي شان آمد که تصديق کنندة کتابي [تورات] بود که با خود داشتند، با آنكه [مردم يهود] از مدتها پيش از ظهور اين پيامبر بر كافران اميد پيروزي داشتند، ولي همينكه آن پيامبري كه اوصافش را مي‌شناختند، نزد شان آمد، به او كفر ورزيدند [و انكارش كردند]، پس لعنت الله بر كافران باد

بِئۡسَمَا ٱشۡتَرَوۡاْ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمۡ أَن يَكۡفُرُواْ بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بَغۡيًا أَن يُنَزِّلَ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦۖ فَبَآءُو بِغَضَبٍ عَلَىٰ غَضَبٖۚ وَلِلۡكَٰفِرِينَ عَذَابٞ مُّهِينٞ

[واقعا اينها] به بدترين چيزها خود را فروختند، [و سببش آن بود] كه به آنچه الله نازل كرده بود، از سر رشك كفر ورزيدند، كه چرا الله از فضل خود بر هركسي از بندگانش كه بخواهد [وحي] نازل مي‌كند، لذا [از طرف الله] مستوجب غضبي بر غضب ديگري شدند، و براي كافران عذاب خوار كننده‌اى است

وَإِذَا قِيلَ لَهُمۡ ءَامِنُواْ بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ قَالُواْ نُؤۡمِنُ بِمَآ أُنزِلَ عَلَيۡنَا وَيَكۡفُرُونَ بِمَا وَرَآءَهُۥ وَهُوَ ٱلۡحَقُّ مُصَدِّقٗا لِّمَا مَعَهُمۡۗ قُلۡ فَلِمَ تَقۡتُلُونَ أَنۢبِيَآءَ ٱللَّهِ مِن قَبۡلُ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ

و چون براي آنها گفته شود به آنچه كه الله نازل كرده است ايمان بياوريد، مي‌گويند آنچه بر [پيامبر] خود مان [موسي] نازل شده است ايمان مي‌آوريم، و به غير آن كفر مي‌ورزند، در حالي كه آنچه نازل شده است [قرآن كريم] حق است، و كتابي را كه بر آنها نازل شده است [تورات] تصديق مي‌كند، [اى پيامبر!] بگو! اگر مؤمن هستيد، پس چرا پيامبران الله را پيش از اين مي‌كشتيد

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ٱتَّبِعُواْ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ قَالُواْ بَلۡ نَتَّبِعُ مَآ أَلۡفَيۡنَا عَلَيۡهِ ءَابَآءَنَآۚ أَوَلَوۡ كَانَ ءَابَآؤُهُمۡ لَا يَعۡقِلُونَ شَيۡـٔٗا وَلَا يَهۡتَدُونَ

و چون براي آنان گفته شود: از آنچه كه الله نازل كرده‌است، پيروي كنيد، مي‌گويند: بلكه از آنچه كه پدران خود را بر آن يافته ايم پيروي مي‌كنيم، اگر چه پدران آنان چيزي را نمي‌فهميدند، و هدايت نشده بودند

هُوَ ٱلَّذِيٓ أَنزَلَ عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ مِنۡهُ ءَايَٰتٞ مُّحۡكَمَٰتٌ هُنَّ أُمُّ ٱلۡكِتَٰبِ وَأُخَرُ مُتَشَٰبِهَٰتٞۖ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمۡ زَيۡغٞ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَٰبَهَ مِنۡهُ ٱبۡتِغَآءَ ٱلۡفِتۡنَةِ وَٱبۡتِغَآءَ تَأۡوِيلِهِۦۖ وَمَا يَعۡلَمُ تَأۡوِيلَهُۥٓ إِلَّا ٱللَّهُۗ وَٱلرَّـٰسِخُونَ فِي ٱلۡعِلۡمِ يَقُولُونَ ءَامَنَّا بِهِۦ كُلّٞ مِّنۡ عِندِ رَبِّنَاۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّآ أُوْلُواْ ٱلۡأَلۡبَٰبِ

او آن ذاتي است كه اين كتاب را بر تو نازل ساخت، كه بعضي از آن، آيات محكمات [صريح و واضح] كه آنها اساس كتاب هستند، و [آيات] ديگر آن متشابهات [داراي معاني محتمل] مى باشند، كساني كه در دلهاي شان انحراف و شك و ترديد وجود دارد، در پي متشابهات مي‌گردند، تا فتنه انگيزي كرده و آنها را تأويل نمايند، حال آنكه تأويل آنها را جز الله كس ديگري نمي‌داند، و علمای متبحر مي‌گويند: ما به آن ايمان آورده ‌ايم، همگي [چه محكم و چه متشابه] از طرف پروردگار ما است، و جز خردمندان پند نمي‌پذيرند

وَقَدۡ نَزَّلَ عَلَيۡكُمۡ فِي ٱلۡكِتَٰبِ أَنۡ إِذَا سَمِعۡتُمۡ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ يُكۡفَرُ بِهَا وَيُسۡتَهۡزَأُ بِهَا فَلَا تَقۡعُدُواْ مَعَهُمۡ حَتَّىٰ يَخُوضُواْ فِي حَدِيثٍ غَيۡرِهِۦٓ إِنَّكُمۡ إِذٗا مِّثۡلُهُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ جَامِعُ ٱلۡمُنَٰفِقِينَ وَٱلۡكَٰفِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعًا

و به تحقيق كه در كتاب [قرآن كريم] [اين حكم را] بر شما نازل ساخته است كه چون شنيديد كه به آيات الله كفر ورزيده مي‌شود، و يا به آنها استهزاء مي‌شود، با آنها منشينيد تا آنكه به سخن ديگري بپردازند، [و اگر با آنان بنشينيد] به يقين در اين صورت شما هم مثل آنها هستيد، و به يقين الله همة منافقان و كافران را با هم در جهنم جمع مي‌کند

وَإِذَا قِيلَ لَهُمۡ تَعَالَوۡاْ إِلَىٰ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ وَإِلَى ٱلرَّسُولِ قَالُواْ حَسۡبُنَا مَا وَجَدۡنَا عَلَيۡهِ ءَابَآءَنَآۚ أَوَلَوۡ كَانَ ءَابَآؤُهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ شَيۡـٔٗا وَلَا يَهۡتَدُونَ

و چون براي آنها گفته شود به سوي آنچه كه الله نازل كرده است، و به سوي پيامبر بياييد، مي‌گويند: آنچه كه پدران خود را بر آن يافته‎ايم، براي ما بس است، آيا [چنين مي‌گويند] اگر چه پدران شان نه چيزي را مي‌دانستند، و نه هدايت شده بودند

وَلَوۡ نَزَّلۡنَا عَلَيۡكَ كِتَٰبٗا فِي قِرۡطَاسٖ فَلَمَسُوهُ بِأَيۡدِيهِمۡ لَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ إِنۡ هَٰذَآ إِلَّا سِحۡرٞ مُّبِينٞ

و [اى پيامبر!] اگر بر تو كتابي را كه بر كاغذي نوشته شده باشد، نازل كنيم، و [مشركان] آن را با دستهاي خود لمس كنند، به يقين كساني كه كافر شده ‎اند مي‌گويند: اين جز سحر آشكار چيز ديگري نيست

وَإِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتُنَا قَالُواْ قَدۡ سَمِعۡنَا لَوۡ نَشَآءُ لَقُلۡنَا مِثۡلَ هَٰذَآ إِنۡ هَٰذَآ إِلَّآ أَسَٰطِيرُ ٱلۡأَوَّلِينَ

و چون آيات ما بر آنها تلاوت شود، مي‌گويند: به تحقيق كه شنيديم، [و] اگر بخواهيم، ما هم مانند آنرا خواهيم گفت، اين [آيات قرآني] جز افسانه هاي پيشينيان نيست

وَإِذَا مَآ أُنزِلَتۡ سُورَةٞ فَمِنۡهُم مَّن يَقُولُ أَيُّكُمۡ زَادَتۡهُ هَٰذِهِۦٓ إِيمَٰنٗاۚ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ فَزَادَتۡهُمۡ إِيمَٰنٗا وَهُمۡ يَسۡتَبۡشِرُونَ

و چون سورة نازل شود، بعضي از آنها مي‌گويند: اين سوره بر ايمان كدام يك از شما افزود؟ اما كساني كه ايمان آورده ‌اند، يقينا بر ايمان شان افزوده است، و آنان شادماني مي‌كنند

وَأَمَّا ٱلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٞ فَزَادَتۡهُمۡ رِجۡسًا إِلَىٰ رِجۡسِهِمۡ وَمَاتُواْ وَهُمۡ كَٰفِرُونَ

و اما كساني كه در دلهاي شان مرض است، [نزول آن سوره] پليدي بر پليدي شان افزود، و در حال كفر مردند

وَإِذَا مَآ أُنزِلَتۡ سُورَةٞ نَّظَرَ بَعۡضُهُمۡ إِلَىٰ بَعۡضٍ هَلۡ يَرَىٰكُم مِّنۡ أَحَدٖ ثُمَّ ٱنصَرَفُواْۚ صَرَفَ ٱللَّهُ قُلُوبَهُم بِأَنَّهُمۡ قَوۡمٞ لَّا يَفۡقَهُونَ

و چون سورة نازل شود، بعضي از آنان به [طرف] بعضي ديگر نگاه مي‎كنند، [و مي‌گويند] آيا كسي شما را مي‌بيند، بعد از آن بر مي‌گردند، الله دلهاي شان را [از راه حق] منصرف ساخته است؛ زيرا آنان مردمي هستند كه نمي‌فهمند

وَإِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِمۡ ءَايَاتُنَا بَيِّنَٰتٖ قَالَ ٱلَّذِينَ لَا يَرۡجُونَ لِقَآءَنَا ٱئۡتِ بِقُرۡءَانٍ غَيۡرِ هَٰذَآ أَوۡ بَدِّلۡهُۚ قُلۡ مَا يَكُونُ لِيٓ أَنۡ أُبَدِّلَهُۥ مِن تِلۡقَآيِٕ نَفۡسِيٓۖ إِنۡ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰٓ إِلَيَّۖ إِنِّيٓ أَخَافُ إِنۡ عَصَيۡتُ رَبِّي عَذَابَ يَوۡمٍ عَظِيمٖ

و چون آيات آشكار ما بر آنان تلاوت شود، كساني كه به لقاي ما اميدي ندارند، مي‌گويند: غير از اين، قرآن ديگري بياور، و يا آن را تغيير بده، [اي پيامبر] بگو! من حق ندارم تا آن را از پيش خود تغيير بدهم، من جز آنچه كه بر من وحي مي‌شود، از چيز ديگري پيروي نمي‌كنم؛ زيرا من اگر از پروردگارم نافرماني كنم، از عذاب روز بزرگى مي‌ترسم

وَإِذَا قِيلَ لَهُم مَّاذَآ أَنزَلَ رَبُّكُمۡ قَالُوٓاْ أَسَٰطِيرُ ٱلۡأَوَّلِينَ

و چون براي آنان گفته شود كه پرورگار تان چه چيزي را نازل كرده است، مي‌گويند: افسانه هاي پيشينيان را.[1]

وَإِذَا بَدَّلۡنَآ ءَايَةٗ مَّكَانَ ءَايَةٖ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا يُنَزِّلُ قَالُوٓاْ إِنَّمَآ أَنتَ مُفۡتَرِۭۚ بَلۡ أَكۡثَرُهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ

و چون آية را جايگزين آية ديگري سازيم در حالي كه الله به آنچه كه نازل مي‌كند داناتر است مي‌گويند: جز اين نيست كه تو افتراء كننده هستي، بلكه اكثر شان نمي‌دانند

وَجَعَلۡنَا عَلَىٰ قُلُوبِهِمۡ أَكِنَّةً أَن يَفۡقَهُوهُ وَفِيٓ ءَاذَانِهِمۡ وَقۡرٗاۚ وَإِذَا ذَكَرۡتَ رَبَّكَ فِي ٱلۡقُرۡءَانِ وَحۡدَهُۥ وَلَّوۡاْ عَلَىٰٓ أَدۡبَٰرِهِمۡ نُفُورٗا

و [به سبب كفر و ستم و عصيان آنان] بر دلهاي شان پرده‌هايي قرار داده ايم، تا [قرآن] را نفهمند، و در گوشهاي آنان سنگيني نهاده ايم، و چون پروردگار خود را در قرآن به يگانگي ياد كني، با تنفر به عقب برمي‌گردند

وَإِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتُنَا بَيِّنَٰتٖ قَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لِلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَيُّ ٱلۡفَرِيقَيۡنِ خَيۡرٞ مَّقَامٗا وَأَحۡسَنُ نَدِيّٗا

و چون آيات و اضح و روشن ما بر آنان تلاوت شود، كساني كه كافر شده اند، به كساني كه ايمان آورده اند مي‌گويند: كدام يك از ما دو گروه داراي جايگاه بهتر و محفل نيكوتر است

وَإِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتُنَا بَيِّنَٰتٖ تَعۡرِفُ فِي وُجُوهِ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ ٱلۡمُنكَرَۖ يَكَادُونَ يَسۡطُونَ بِٱلَّذِينَ يَتۡلُونَ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتِنَاۗ قُلۡ أَفَأُنَبِّئُكُم بِشَرّٖ مِّن ذَٰلِكُمُۚ ٱلنَّارُ وَعَدَهَا ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمَصِيرُ

و چون آيات روشن ما براي آنان خوانده ‌شود، در چهرة ‌كافران چنان اثر بدي را مشاهده مي‌كني كه نزديك است به كساني كه آيات ما را مي‌خوانند، حمله ور شوند، [اي پيامبر!] بگو: آيا شما را به چيزي بدتر از اين خبر دهم؟ [و آن چيز بد] همان آتشي است كه الله به كافران وعده داده است، و [آن آتش] بد سرانجامي است

وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ إِنۡ هَٰذَآ إِلَّآ إِفۡكٌ ٱفۡتَرَىٰهُ وَأَعَانَهُۥ عَلَيۡهِ قَوۡمٌ ءَاخَرُونَۖ فَقَدۡ جَآءُو ظُلۡمٗا وَزُورٗا

و كافران گفتند: اين قرآن جز دروغي [بيش] نيست كه از خود بافته و ساخته است، و ديگران در ساختنش با او كمك كرده اند، و به يقين ستم كرده اند، و دروغ گفته اند

وَقَالُوٓاْ أَسَٰطِيرُ ٱلۡأَوَّلِينَ ٱكۡتَتَبَهَا فَهِيَ تُمۡلَىٰ عَلَيۡهِ بُكۡرَةٗ وَأَصِيلٗا

و گفتند: [اين قرآن] افسانة پيشينيان است كه آنرا نوشته است، و هر صبح و شام بر او املاء مي‌شود

وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَوۡلَا نُزِّلَ عَلَيۡهِ ٱلۡقُرۡءَانُ جُمۡلَةٗ وَٰحِدَةٗۚ كَذَٰلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِۦ فُؤَادَكَۖ وَرَتَّلۡنَٰهُ تَرۡتِيلٗا

و كساني كه كافر شدند گفتند: چرا قرآن به يكبارگي بر وي نازل نمي‌شود، و [ما] آنرا اين چنين [اندك اندك نازل كرديم]، تا دل تو را به آن استوار گردانيم، و آنرا به ترتيل [كم كم بر تو] خوانديم

وَإِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِ ءَايَٰتُنَا وَلَّىٰ مُسۡتَكۡبِرٗا كَأَن لَّمۡ يَسۡمَعۡهَا كَأَنَّ فِيٓ أُذُنَيۡهِ وَقۡرٗاۖ فَبَشِّرۡهُ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

و چون آيات ما براي او خوانده شود، تكبر كنان روي مي‌گرداند، به طوري كه گويا آن [آيات] را نشنيده است، و گويا در گوشهايش سنگيني است، پس او را به عذاب دردناكي بشارت بده

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ٱتَّبِعُواْ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ قَالُواْ بَلۡ نَتَّبِعُ مَا وَجَدۡنَا عَلَيۡهِ ءَابَآءَنَآۚ أَوَلَوۡ كَانَ ٱلشَّيۡطَٰنُ يَدۡعُوهُمۡ إِلَىٰ عَذَابِ ٱلسَّعِيرِ

و چون براي آنان گفته شود: از آنچه الله نازل كرده است، پيروي كنيد، مي‌گويند: بلكه از چيزي پيروي مي‌كنيم كه پدران خود را بر آن يافته ايم، آيا ولو آنكه شيطان آنان را به سوي آتش سوزان فرا خواند

وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَن نُّؤۡمِنَ بِهَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانِ وَلَا بِٱلَّذِي بَيۡنَ يَدَيۡهِۗ وَلَوۡ تَرَىٰٓ إِذِ ٱلظَّـٰلِمُونَ مَوۡقُوفُونَ عِندَ رَبِّهِمۡ يَرۡجِعُ بَعۡضُهُمۡ إِلَىٰ بَعۡضٍ ٱلۡقَوۡلَ يَقُولُ ٱلَّذِينَ ٱسۡتُضۡعِفُواْ لِلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُواْ لَوۡلَآ أَنتُمۡ لَكُنَّا مُؤۡمِنِينَ

و كساني كه كافر شدند، گفتند: هرگز نه به اين قرآن ايمان مي‌آوريم، و نه به كتابهايي كه پيش از آن بوده است، و اگر ستمگران را هنگامي كه به حضور پروردگار شان نگهداشته شده اند، مشاهده نمايي، [از حال آنها تعجب مي‌كني] عدة از آنان سخن عدة ديگري را رد مي‌كند، و مستضعفان به مستكبران مي‌گويند: اگر شما نمي‌بوديد، ما ايمان مي‌آورديم.

وَإِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتُنَا بَيِّنَٰتٖ قَالُواْ مَا هَٰذَآ إِلَّا رَجُلٞ يُرِيدُ أَن يَصُدَّكُمۡ عَمَّا كَانَ يَعۡبُدُ ءَابَآؤُكُمۡ وَقَالُواْ مَا هَٰذَآ إِلَّآ إِفۡكٞ مُّفۡتَرٗىۚ وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لِلۡحَقِّ لَمَّا جَآءَهُمۡ إِنۡ هَٰذَآ إِلَّا سِحۡرٞ مُّبِينٞ

و چون آيات واضح ما بر آنان خوانده شود، مي‌گويند: اين [پيامبر] شخص ديگري جز اين نيست كه مي‌خواهد شما را از آنچه كه پدران شما عبادت مي‌كردند باز دارد، و گفتند: اين [قرآن] جز سخن دروغي نيست كه [به الله] افتراء شده است، و كساني كه كافر شدند، چون حق به آنان رسيد، گفتند: اين [قرآن] سحر آشكاري بيش نيست.

وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَا تَسۡمَعُواْ لِهَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانِ وَٱلۡغَوۡاْ فِيهِ لَعَلَّكُمۡ تَغۡلِبُونَ

و كساني كه كافر شدند گفتند: به اين قرآن گوش فرا ندهيد، و [در هنگام تلاوت آن] ياوه سرايي كنيد، تا شايد غالب شويد

وَقَالُواْ لَوۡلَا نُزِّلَ هَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانُ عَلَىٰ رَجُلٖ مِّنَ ٱلۡقَرۡيَتَيۡنِ عَظِيمٍ

و گفتند: چرا اين قرآن بر شخص بزرگي از اين دو شهر [كه مكه و طائف باشد] نازل نگرديد

يَسۡمَعُ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِ ثُمَّ يُصِرُّ مُسۡتَكۡبِرٗا كَأَن لَّمۡ يَسۡمَعۡهَاۖ فَبَشِّرۡهُ بِعَذَابٍ أَلِيمٖ

كه آيات الله را كه بر او خوانده مي‌شود، مي‌شنود، و بعد از آن از روي تكبر، [بر كفر خود] اصرار مي‌ورزد، به طوري كه گويا آن [آيات را] نشنيده است، پس او را به عذاب دردناكي بشارت بده

وَإِذَا عَلِمَ مِنۡ ءَايَٰتِنَا شَيۡـًٔا ٱتَّخَذَهَا هُزُوًاۚ أُوْلَـٰٓئِكَ لَهُمۡ عَذَابٞ مُّهِينٞ

و چون چيزي از آيات ما را بداند، آن [آيات] را به ريشخند مي‌گيرد، براي اين اشخاص، عذاب خوار كننده‌اي است

وَإِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتُنَا بَيِّنَٰتٖ مَّا كَانَ حُجَّتَهُمۡ إِلَّآ أَن قَالُواْ ٱئۡتُواْ بِـَٔابَآئِنَآ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ

و چون آيات واضح و آشكار ما براي آنها تلاوت شود، ديگر دليلي جز اين ندارند كه مي‌گويند: اگر راست مي‌گوييد، پدران ما را [زنده كنيد] و بياوريد