وَقَالَ ٱلَّذِي ٱشۡتَرَىٰهُ مِن مِّصۡرَ لِٱمۡرَأَتِهِۦٓ أَكۡرِمِي مَثۡوَىٰهُ عَسَىٰٓ أَن يَنفَعَنَآ أَوۡ نَتَّخِذَهُۥ وَلَدٗاۚ وَكَذَٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلِنُعَلِّمَهُۥ مِن تَأۡوِيلِ ٱلۡأَحَادِيثِۚ وَٱللَّهُ غَالِبٌ عَلَىٰٓ أَمۡرِهِۦ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ

Na alisema yule aliyemnunua huko Misri kumwambia mkewe: Muandalie (huyu kijana) makazi yake mazuri, (kwasababu) huenda akatufaa au tukamfanya mwanetu. Na kama hivyo (tulivyo mnusuru Yusuf na mauaji) tulimpa (madaraka) katika nchi (ya Misri) na ili tumfundishe kutafasiri matukio (ndoto). Na Allah ndiye Mwenye kushinda katika jambo lake, lakini watu wengi hawajui

وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُۥٓ ءَاتَيۡنَٰهُ حُكۡمٗا وَعِلۡمٗاۚ وَكَذَٰلِكَ نَجۡزِي ٱلۡمُحۡسِنِينَ

Na (Yusuf) alipofikia umri wa utu uzima tulimpa hukumu (Utume na utawala) na elimu. Na (malipo) kama haya tunawalipa wanaotenda mazuri (yanayo mpendeza Allah)

وَرَٰوَدَتۡهُ ٱلَّتِي هُوَ فِي بَيۡتِهَا عَن نَّفۡسِهِۦ وَغَلَّقَتِ ٱلۡأَبۡوَٰبَ وَقَالَتۡ هَيۡتَ لَكَۚ قَالَ مَعَاذَ ٱللَّهِۖ إِنَّهُۥ رَبِّيٓ أَحۡسَنَ مَثۡوَايَۖ إِنَّهُۥ لَا يُفۡلِحُ ٱلظَّـٰلِمُونَ

Na yule (mke wa mfalme) ambaye yeye (Yusuf) alikuwa nyumbani kwake alimtongoza (Yusuf) bila ya ridhaa yake, na alifunga milango barabara na akamwambia: Njoo, niko tayari kwa ajili yako! (Yusuf) Alisema: “Audhubillahi[1]. Kwa hakika, huyu (mwenye nyumba) ni mlezi wangu, ameyafanya mazuri mno makazi yangu. Hakika ilivyo ni kwamba, madhalimu hawafaulu”

وَلَقَدۡ هَمَّتۡ بِهِۦۖ وَهَمَّ بِهَا لَوۡلَآ أَن رَّءَا بُرۡهَٰنَ رَبِّهِۦۚ كَذَٰلِكَ لِنَصۡرِفَ عَنۡهُ ٱلسُّوٓءَ وَٱلۡفَحۡشَآءَۚ إِنَّهُۥ مِنۡ عِبَادِنَا ٱلۡمُخۡلَصِينَ

Na kwa hakika kabisa (yule mke wa mfalme) alimkusudia (kutaka kufanya naye uchafu, na Yusuf naye) alikusudia (baada ya kuvutiwa na hisia za kibinadamu). Lau kama sio kwamba (Yusuf) aliona ishara za Mola wake Mlezi (angetumbukia katika kufanya machafu. Lakini Allah alimzindua na akakataa kufanya uchafu). Kama hivyo (tumefanya) ili tumuepushe (Yusuf) na uovu na uchafu. Hakika, yeye (Yusuf) alikuwa miongoni mwa waja wetu waliosafishwa

وَٱسۡتَبَقَا ٱلۡبَابَ وَقَدَّتۡ قَمِيصَهُۥ مِن دُبُرٖ وَأَلۡفَيَا سَيِّدَهَا لَدَا ٱلۡبَابِۚ قَالَتۡ مَا جَزَآءُ مَنۡ أَرَادَ بِأَهۡلِكَ سُوٓءًا إِلَّآ أَن يُسۡجَنَ أَوۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ

Na wawili (hao) walikimbizana kuelekea mlangoni (baada ya Yusuf kukataa), na (mwanamke) akaikwida kanzu ya Yusuf kwa nyuma (kwa kumdhibiti asikimbie). Na (ghafla) wakamkuta bwana wake (mumewe) mlangoni. (Mwanamke) Alisema: Hakuna malipo ya anayetaka kumfanyia uovu mkeo isipokuwa tu kufungwa au kupewa adhabu inayoumiza

قَالَ هِيَ رَٰوَدَتۡنِي عَن نَّفۡسِيۚ وَشَهِدَ شَاهِدٞ مِّنۡ أَهۡلِهَآ إِن كَانَ قَمِيصُهُۥ قُدَّ مِن قُبُلٖ فَصَدَقَتۡ وَهُوَ مِنَ ٱلۡكَٰذِبِينَ

(Yusuf) Alisema (kwa kujitetea): Yeye ndiye aliyenitongoza bila ya ridhaa yangu. Na shahidi aliyekuwa katika jamaa za mwanamke alisema: Ikiwa kanzu yake (Yusuf) imechanwa kwa mbele basi mwanamke amesema kweli, naye (Yusuf) ni miongoni mwa waongo

وَإِن كَانَ قَمِيصُهُۥ قُدَّ مِن دُبُرٖ فَكَذَبَتۡ وَهُوَ مِنَ ٱلصَّـٰدِقِينَ

Na ikiwa kanzu yake imechanwa (kwa) nyuma, basi mwanamke amesema uongo na yeye (Yusuf) ni miongoni mwa wakweli

فَلَمَّا رَءَا قَمِيصَهُۥ قُدَّ مِن دُبُرٖ قَالَ إِنَّهُۥ مِن كَيۡدِكُنَّۖ إِنَّ كَيۡدَكُنَّ عَظِيمٞ

Basi (yule bwana) alipoona kanzu yake (Yusuf) imechanwa kwa nyuma, alisema: Hakika hivi ni katika vitimbi vyenu (wanawake). Kwa hakika, vitimbi vyenu ni vikubwa mno

يُوسُفُ أَعۡرِضۡ عَنۡ هَٰذَاۚ وَٱسۡتَغۡفِرِي لِذَنۢبِكِۖ إِنَّكِ كُنتِ مِنَ ٱلۡخَاطِـِٔينَ

(Yule bwana alimwambia Yusuf kuwa: Ewe) Yusuf, lipuuze hili (na usiwasimulie watu). Na (wewe mwanamke): Omba msamaha kwa dhambi yako, (kwasababu) hakika wewe ni miongoni mwa waliofanya makosa

۞وَقَالَ نِسۡوَةٞ فِي ٱلۡمَدِينَةِ ٱمۡرَأَتُ ٱلۡعَزِيزِ تُرَٰوِدُ فَتَىٰهَا عَن نَّفۡسِهِۦۖ قَدۡ شَغَفَهَا حُبًّاۖ إِنَّا لَنَرَىٰهَا فِي ضَلَٰلٖ مُّبِينٖ

Na (kundi la) wanawake wa mjini walisema: (Hivi) Mke wa Mheshimiwa anamtongoza kijana wake bila ya ridhaa yake, hakika (Yusuf) amepasua moyo wake (mke wa mheshimiwa) kwa mapenzi?Hakika, sisi tunamuona (kwa kitendo hiki) kwa yakini kabisa yupo katika upotevu ulio dhahiri kabisa

فَلَمَّا سَمِعَتۡ بِمَكۡرِهِنَّ أَرۡسَلَتۡ إِلَيۡهِنَّ وَأَعۡتَدَتۡ لَهُنَّ مُتَّكَـٔٗا وَءَاتَتۡ كُلَّ وَٰحِدَةٖ مِّنۡهُنَّ سِكِّينٗا وَقَالَتِ ٱخۡرُجۡ عَلَيۡهِنَّۖ فَلَمَّا رَأَيۡنَهُۥٓ أَكۡبَرۡنَهُۥ وَقَطَّعۡنَ أَيۡدِيَهُنَّ وَقُلۡنَ حَٰشَ لِلَّهِ مَا هَٰذَا بَشَرًا إِنۡ هَٰذَآ إِلَّا مَلَكٞ كَرِيمٞ

Basi (mke wa mheshimiwa) aliposikia vitimbi vyao (na wanavyomshutumu) aliwatumia mwaliko na akawaandalia mito ya kuegemea na kila mmoja wao akampa kisu na akasema (kumwambia Yusuf:) Tokeza mbele yao. Basi (wale wanawake) walipomuona (Yusuf) tu walimuona (Yusufu) ni habari kubwa mno na walijikatakata mikono yao na kusema (kwa mshangao): Allah apishe mbali! Huyu (kijana) si binadamu. Hakuwa huyu (kijana) isipokuwa ni Malaika mtukufu

قَالَتۡ فَذَٰلِكُنَّ ٱلَّذِي لُمۡتُنَّنِي فِيهِۖ وَلَقَدۡ رَٰوَدتُّهُۥ عَن نَّفۡسِهِۦ فَٱسۡتَعۡصَمَۖ وَلَئِن لَّمۡ يَفۡعَلۡ مَآ ءَامُرُهُۥ لَيُسۡجَنَنَّ وَلَيَكُونٗا مِّنَ ٱلصَّـٰغِرِينَ

(Yule mke wa mheshimiwa) akasema: Basi huyo ndiye yule mliyenilaumu kwasababu yake! Na kwakweli mimi nilimtongoza bila ya ridhaa yake na alikataa (katakata). Na (nilimwambia kuwa) asipofanya ninacho muamuru basi hapana shaka atafungwa tu gerezani na atakuwa miongoni mwa watu duni kabisa

قَالَ رَبِّ ٱلسِّجۡنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدۡعُونَنِيٓ إِلَيۡهِۖ وَإِلَّا تَصۡرِفۡ عَنِّي كَيۡدَهُنَّ أَصۡبُ إِلَيۡهِنَّ وَأَكُن مِّنَ ٱلۡجَٰهِلِينَ

(Yusuf) Alisema: “Ewe Mola wangu Mlezi, napenda zaidi kufungwa gerezani kuliko hili (hawa wanawake) wanaloniitia. Na usiponiondoshea vitimbi vyao (hawa wanawake) mimi nitavutika kwao na nitakuwa miongoni mwa wajinga

فَٱسۡتَجَابَ لَهُۥ رَبُّهُۥ فَصَرَفَ عَنۡهُ كَيۡدَهُنَّۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ

Basi Mola wake Mlezi alimuitikia (dua yake), na akamuondoshea vitimbi vyao. Hakika Yeye (Allah) ndiye Msikivu (na) Mjuzi

ثُمَّ بَدَا لَهُم مِّنۢ بَعۡدِ مَا رَأَوُاْ ٱلۡأٓيَٰتِ لَيَسۡجُنُنَّهُۥ حَتَّىٰ حِينٖ

Kisha ikawadhihirikia (Mheshimiwa na wasaidizi wake) baada ya kuona ishara mbalimbali (za kutohusika kwa Yusuf) kuwa wamfunge kwa muda[1]

وَدَخَلَ مَعَهُ ٱلسِّجۡنَ فَتَيَانِۖ قَالَ أَحَدُهُمَآ إِنِّيٓ أَرَىٰنِيٓ أَعۡصِرُ خَمۡرٗاۖ وَقَالَ ٱلۡأٓخَرُ إِنِّيٓ أَرَىٰنِيٓ أَحۡمِلُ فَوۡقَ رَأۡسِي خُبۡزٗا تَأۡكُلُ ٱلطَّيۡرُ مِنۡهُۖ نَبِّئۡنَا بِتَأۡوِيلِهِۦٓۖ إِنَّا نَرَىٰكَ مِنَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ

Na wakaingia gerezani pamoja naye vijana wawili. Mmoja wao alisema: Hakika, mimi nimeota nakamua (zabibu ili kutengeneza) pombe. Na mwingine akasema: Mimi nimeota nimebeba mkate kichwani kwangu (ambao) ndege wanaula. Hebu tuambie tafsiri yake, kwani sisi tunakuona wewe ni katika wenye kufanya mazuri (ikiwemo kutafsiri vizuri ndoto)

قَالَ لَا يَأۡتِيكُمَا طَعَامٞ تُرۡزَقَانِهِۦٓ إِلَّا نَبَّأۡتُكُمَا بِتَأۡوِيلِهِۦ قَبۡلَ أَن يَأۡتِيَكُمَاۚ ذَٰلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَنِي رَبِّيٓۚ إِنِّي تَرَكۡتُ مِلَّةَ قَوۡمٖ لَّا يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَهُم بِٱلۡأٓخِرَةِ هُمۡ كَٰفِرُونَ

(Yusuf) Alisema: Hakitakufikieni chakula chochote mtakachopewa (na Mfalme) ila tu nitakwambieni tafsiri yake kabla hakijakufikieni. Haya ni katika yale aliyonifundisha Mola wangu Mlezi. Hakika, mimi niliacha mila (dini) za watu wasiomuamini Allah na wasioiamini Akhera

وَٱتَّبَعۡتُ مِلَّةَ ءَابَآءِيٓ إِبۡرَٰهِيمَ وَإِسۡحَٰقَ وَيَعۡقُوبَۚ مَا كَانَ لَنَآ أَن نُّشۡرِكَ بِٱللَّهِ مِن شَيۡءٖۚ ذَٰلِكَ مِن فَضۡلِ ٱللَّهِ عَلَيۡنَا وَعَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَشۡكُرُونَ

Na nilifuata mila (dini) ya Baba zangu, Ibrahim na Is-hak na Yakubu. Sisi hatukuwa na haki ya kumshirikisha Allah kwa chochote. Hayo ni katika fadhila za Allah kwetu na kwa watu (wengine) lakini watu wengi sana hawashukuru

يَٰصَٰحِبَيِ ٱلسِّجۡنِ ءَأَرۡبَابٞ مُّتَفَرِّقُونَ خَيۡرٌ أَمِ ٱللَّهُ ٱلۡوَٰحِدُ ٱلۡقَهَّارُ

Enyi swahiba zangu wawili wafungwa (mlio gerezani): Je, mabwana (Miungu) wengi tofauti tofauti ni bora au Allah Mmoja, Mwenye nguvu kubwa?

مَا تَعۡبُدُونَ مِن دُونِهِۦٓ إِلَّآ أَسۡمَآءٗ سَمَّيۡتُمُوهَآ أَنتُمۡ وَءَابَآؤُكُم مَّآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بِهَا مِن سُلۡطَٰنٍۚ إِنِ ٱلۡحُكۡمُ إِلَّا لِلَّهِ أَمَرَ أَلَّا تَعۡبُدُوٓاْ إِلَّآ إِيَّاهُۚ ذَٰلِكَ ٱلدِّينُ ٱلۡقَيِّمُ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ

(Nyinyi) Hamuabudu badala yake (Allah) ila majina tu mliyoyaita nyinyi na Baba zenu (kuwa ni Miungu). Allah hakuyateremshia majina hayo hoja yoyote. Hapana hukumu ila ya Allah tu. Ameamrisha msimuabudu yeyote isipokuwa Yeye tu. Hiyo ndiyo Dini sahihi lakini watu wengi hawajui

يَٰصَٰحِبَيِ ٱلسِّجۡنِ أَمَّآ أَحَدُكُمَا فَيَسۡقِي رَبَّهُۥ خَمۡرٗاۖ وَأَمَّا ٱلۡأٓخَرُ فَيُصۡلَبُ فَتَأۡكُلُ ٱلطَّيۡرُ مِن رَّأۡسِهِۦۚ قُضِيَ ٱلۡأَمۡرُ ٱلَّذِي فِيهِ تَسۡتَفۡتِيَانِ

Enyi wafungwa wenzangu wawili (hii hapa tafsiri ya ndoto zenu). Ama mmoja wenu (muhudumu atarejea kazini na) atamnywesha bwana wake ulevi. Na ama mwengine atasulubiwa (mpaka kufa), na ndege watadonoa kichwa chake. Ilikwishakatwa hukumu ya hilo jambo mlilokuwa mnaliulizia

وَقَالَ لِلَّذِي ظَنَّ أَنَّهُۥ نَاجٖ مِّنۡهُمَا ٱذۡكُرۡنِي عِندَ رَبِّكَ فَأَنسَىٰهُ ٱلشَّيۡطَٰنُ ذِكۡرَ رَبِّهِۦ فَلَبِثَ فِي ٱلسِّجۡنِ بِضۡعَ سِنِينَ

Na (Yusuf) alimwambia yule aliyehisi kuwa atasalimika katika wale (wafungwa) wawili (kwamba): Nikumbuke kwa bwana wako (na umwambie nimefungwa bila hatia). Lakini Shetani alimsahaulisha kumtaja kwa bwana wake. Basi (Yusuf) alikaa gerezani miaka kadhaa

وَقَالَ ٱلۡمَلِكُ إِنِّيٓ أَرَىٰ سَبۡعَ بَقَرَٰتٖ سِمَانٖ يَأۡكُلُهُنَّ سَبۡعٌ عِجَافٞ وَسَبۡعَ سُنۢبُلَٰتٍ خُضۡرٖ وَأُخَرَ يَابِسَٰتٖۖ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلۡمَلَأُ أَفۡتُونِي فِي رُءۡيَٰيَ إِن كُنتُمۡ لِلرُّءۡيَا تَعۡبُرُونَ

Na (siku moja) mfalme (Mkuu wa Misri) alisema: Hakika mimi nimeota ng’ombe saba wanene wanaliwa na ng’ombe saba waliokonda. Na (nimeota) mashuke saba mabichi na mengine makavu. Enyi wakuu, niambieni maana ya ndoto yangu, ikiwa nyinyi mnaweza kufasiri ndoto

قَالُوٓاْ أَضۡغَٰثُ أَحۡلَٰمٖۖ وَمَا نَحۡنُ بِتَأۡوِيلِ ٱلۡأَحۡلَٰمِ بِعَٰلِمِينَ

Walisema: Hizi ni ndoto za hovyo, na wala sisi sio wenye kujua kutafsiri ndoto za aina hii

وَقَالَ ٱلَّذِي نَجَا مِنۡهُمَا وَٱدَّكَرَ بَعۡدَ أُمَّةٍ أَنَا۠ أُنَبِّئُكُم بِتَأۡوِيلِهِۦ فَأَرۡسِلُونِ

Na alisema yule (mhudumu) aliyenusurika kati ya wale (wafungwa) wawili na alikumbuka (kuwa alitumwa na Yusuf) baada ya muda: Mimi nitakwambieni tafsiri yake (kwa kumuuliza mjuzi). Basi nitumeni (nikamuulize mjuzi)

يُوسُفُ أَيُّهَا ٱلصِّدِّيقُ أَفۡتِنَا فِي سَبۡعِ بَقَرَٰتٖ سِمَانٖ يَأۡكُلُهُنَّ سَبۡعٌ عِجَافٞ وَسَبۡعِ سُنۢبُلَٰتٍ خُضۡرٖ وَأُخَرَ يَابِسَٰتٖ لَّعَلِّيٓ أَرۡجِعُ إِلَى ٱلنَّاسِ لَعَلَّهُمۡ يَعۡلَمُونَ

(Baada ya kutumwa alikwenda kwa Yusuf na kumwambia): Ewe Yusuf, mkweli sana, tupe Fatwa kuhusu maana ya ng’ombe saba wanene kuliwa na ng’ombe saba waliokonda. Na (tupe Fatwa ya) mashuke saba mabichi na mengine makavu, ili nirejee kwa watu wapate kujua (hadhi yako ili utoke)

قَالَ تَزۡرَعُونَ سَبۡعَ سِنِينَ دَأَبٗا فَمَا حَصَدتُّمۡ فَذَرُوهُ فِي سُنۢبُلِهِۦٓ إِلَّا قَلِيلٗا مِّمَّا تَأۡكُلُونَ

(Yusuf) Alisema: Mtalima miaka saba mfululizo[1]. Mtakachovuna kiacheni katika mashuke yake, isipokuwa kidogo mtakachokula

ثُمَّ يَأۡتِي مِنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ سَبۡعٞ شِدَادٞ يَأۡكُلۡنَ مَا قَدَّمۡتُمۡ لَهُنَّ إِلَّا قَلِيلٗا مِّمَّا تُحۡصِنُونَ

Kisha baada ya miaka saba itakuja miaka (mingine) ya shida[1] (ambapo watu) watakula kile walichokihifadhi isipokuwa kidogo mlichokihifadhi (kwa ajili ya mbegu)

ثُمَّ يَأۡتِي مِنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ عَامٞ فِيهِ يُغَاثُ ٱلنَّاسُ وَفِيهِ يَعۡصِرُونَ

Kisha itakuja baada ya hapo (miaka saba ya neema) mwaka (ambao) katika mwaka huo watu wataokolewa (kwa kuletewa mvua ya neema) na katika mwaka huo watakamua (yale mazao yakamuliwayo)

وَقَالَ ٱلۡمَلِكُ ٱئۡتُونِي بِهِۦۖ فَلَمَّا جَآءَهُ ٱلرَّسُولُ قَالَ ٱرۡجِعۡ إِلَىٰ رَبِّكَ فَسۡـَٔلۡهُ مَا بَالُ ٱلنِّسۡوَةِ ٱلَّـٰتِي قَطَّعۡنَ أَيۡدِيَهُنَّۚ إِنَّ رَبِّي بِكَيۡدِهِنَّ عَلِيمٞ

Na mfalme alisema: Nileteeni huyo (Yusuf). Basi mjumbe alipomjia (Yusuf) alisema: Rejea kwa bwana wako na muulize: Vipi kadhia ya wale wanawake waliojikatakata mikono yao? Hakika, Mola wangu Mlezi anazijua vyema hila zao